Cryptocurrency ရဲ့ အခြေခံအလုပ်လုပ်ပုံ

 

Cryptocurrency ဆိုတာ digital currency ဖြစ်ပြီး computer network  အတွင်းမှာအလုပ်လုပ်ပါတယ်။ အစိုးရတို့လို bank တို့လို central authority ကကိုင်တွယ်ထိန်းချုပ်လို့မရနိုင်ပါဘူး။ (ဒါပေမဲ့ cryptocurrency  အမျိုးအစားဖြစ်တဲ့ stablecoin (USDC, USDT စသဖြင့်)လိုမျိုးတွေကတော့ တည်ငြိမ်တဲ့ တန်ဘိုးတခုဖြစ်ဖို့ အစိုးရတချို့ရဲ့ပါဝင်ပတ်တက်မှု့၊ ဥပဒေပြုမှု့အပေါ် အားထားရပါတယ်။) cryptocurrency  ဟာ blockchain လို့ခေါ်တဲ့ ကွန်ပြူတာ net work file ထဲမှာ cryptography (complex math) စနစ်နဲ့ အလုံခြုံအစိတ်ချဆုံးဖြစ်အောင်သိမ်းစည်းထားပါတယ်။

Blockchain ဟာ records (blocks) တွေစုပေါင်းထားတဲ့ distributed ledger (a collection of data that is spread across multiple nodes) မှတ်တမ်းပဲဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီ block တွေကို လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့  cryptographic hashes ( fixed-size, unique digital fingerprint of data) တွေနဲ့ဖန်တီးချိတ်ဆက်ထားပါတယ်။ transaction တခုဖြစ်တိုင်း အရင်မှုလ block ကိုပြုပြင်ပြောင်းလဲလို့မရနိုင်တာကြောင့် အဲ့ဒါနဲ့ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ နောက်အသစ် block တခုကိုဖြစ်ပေါ်စေရပါတယ်။ block အသစ်တခုဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း အရင်မှုလblock ရဲ့ cryptographic hashes တွေ၊ timestamp (လုပ်ဆောင်တဲ့အချိန်) တွေ transaction data တွေ ပြန်ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။

တနည်းအားဖြင့် blockchain ကို digital notebook or file လို့ပြောရင်ရနိုင်ပါတယ်။ Blockchains ကို အဓိကအားဖြင် peer-to-peer (P2P) (P2P is a popular approach that allows users to trade, buy, and sell cryptocurrencies without the assistance of a third party.) စနစ်နဲ့လုပ်ဆောင်ပေးပါတယ်။

 မိမိရဲ့ ကွိုင်ကို transaction လုပ်ရင် အဲ့ဒီ blockchain  ဖိုင်ထဲမှာမှတ်တမ်းအဖြစ်ကျန်ရှိပါတယ်။ အဲ့တာကိုအားလုံးကကြည့်နိုင်ပေမဲ့ ဘယ်သူမှဖျက်စီးလို့မရပြုပြင်လို့မရနိုင်ပဲ အမြဲတမ်းအဲ့ဒီ မှတ်တမ်းကျန်ရှိနေမှာပါ။

ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်လဲ

·       networks of computers (nodes) တွေနဲ software တခုထဲမှာပဲ လုပ်ဆောင်စေပါတယ်။

·       အဲ့ဒီ nodesတွေအားလုံး  protocol လို့ခေါ်တဲ့တူညီတဲ့စည်းမျဉ်းတွေပေါ်မှာပဲအလုပ်လုပ်ခွင့်ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် တချို့ကွန်ပြူတာ offline ဖြစ်တာတောင် အလုပ်ကိုတူညီတဲ့ system တခုထဲမှာပဲဆက်လုပ်ပါတယ်။

·       တဦးတယောက်၊ အဖွဲ့အစီးတခုတည်းကထိန်းချုပ်လို့မရနိုင်တဲ့ decentralization စနစ်ဖြစ်တာကြောင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာက မိမိပေါ်မှာပဲမှုတည်ပါတယ်။

အကယ်၍ သင်အခြားတယောက်ဆီကို 1 Bitcoin ပို့မည်ဆိုပါလျင်-

၁၊ wallet app ဖွင့်ပြီးသင်ပို့မဲ့သူရဲ့ wallet address ထည့်ပါ။

၂၊ သင့်ရဲ့ private key ထည့်ပြီးပို့ပါ။

၃၊ transaction က network ပေါ်ရောက်သွားပြီး သင့်ရဲ့ငွေအမှန်အကန်ရှိတာ၊ စတဲ့သင်ရဲ့လုပ်ဆောင်မှု့မှန်ကန်တယ်ဆိုရင် blockchain (a permanent public record) ထဲကိုရောက်သွားပါတယ်။ အဲ့ဒီအခါသင့်ရဲ့ 1 Bitcoin ကသင်ပို့တဲ့သူဆီရောက်သွားပြီးဖြစ်ပါတယ်။

Mining ဆိုတာဘာလဲ

Mining ဆိုတာ Proof of Work (PoW) ကိုသုံးပြီးတော့ transactions လုပ်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ Miners (computer) တွေက ရှုတ်ထွေးလှတဲ့ hash puzzle တွေကို လုပ်ငန်းပြီးမြောက်အောင်ဖြေရှင်း လုပ်ကိုင်ပေးရပါတယ်။ digital accountants ပုံစံလိုမျိုးလို့ပြောလို့ရပါတယ်။ အဲ့ဒီအလုပ်ကိုလုပ်ပေးရင် rewarded တွေရနိုင်ပါတယ်။

Staking ဆိုတာဘာလဲ

Staking ဆိုတာ Proof of Stake (PoS) systems ကိုသုံးပြီးတော့ coins တွေကို lock up (stake) လုပ်ပေးရခြင်းပါ။ coins တွေကို ပိုမို stake လုပ်နိုင်လေလေ validate transactions ကို လုပ်ပိုင်နိုင်ခွင့်ပိုရလေလေ ဖြစ်ပြီး blocks တွေကိုတည်ဆောက်နိုင်ပါတယ်။

တချို့ coins တွေကတန်ဘိုးအလွန်ကြီးမားလာကြတာဘာကြောင့်လဲ

1.     Scarcity – (the state of being scarce or in short supply)၊ coins ထုတ်လုပ်မှု့ကိုကန့်သတ် သတ်မှတ်ထားလို့ပါ။ ဥပမာ Bitcoin က fixed supply (21 million coins only)

2.     Utility - တချို့ coins တွေက လက်ရှိအသုံးပြုနိုင်တဲ့ smart contracts, apps, and payments စတာတွေနဲ့အသုံးပြုနိုင်လို့ပါ။ ဥပမာ Ethereum ။

3.     Trust in the network – blockchain စနစ်ကလုံခြုံစိတ်ချရမှု့၊ ပွင့်လင်းမြင်သာရှိမှု့၊ မှန်ကန်တိကျမှု့ တို့ကြောင့် လူတွေရဲ့ယုံကြည်မှု့ကိုရစေလို့ပါ။

4.     Adoption - cryptocurrency ကို  သူနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ apps တွေပိုများပြီး လူတွေပိုသုံးလာလေလေ တန်ဘိုးမြင့်တက်လာလေလေပါ။

5.     Decentralization – coins တွေကို အစိုးရတို့လိုလူမျိုးက လိုသလိုမထုတ်လုပ်၊ မသိမ်းဆီးနိုင်တာကြောင့် ငွေကြေးဖောင်းပွမှု့မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါ။