မူဝါဒ

မူဝါဒ

                   လူဟူသည္ေမြးဖြားလာခ်ိန္မွစတင္၍ ေသဆုံးခ်ိန္ထိ ျပသနာေပါင္းမ်ားစြာ ေတြ႔ၾကုံေနၾကရေပ သည္။ အဓိကအားျဖင့္ လူအခ်င္းခ်င္းစိတ္ဆနၵမညီညြတ္မွူ႕ေၾကာင့္ မိသားစုမ်ား အဖြဲ႔အစည္းမ်ား နိုင္ငံမ်ား အတြင္း ျပသနာမ်ားေတြ့ၾကုံေနၾက၏။    လူသားတို႕သည္ ျပသနာမ်ားနည္းနိုင္သမွ် နည္းပါးေစျခင္းငွာ နည္း အမ်ိုဳးမ်ိုဳးျဖင့္ ၾကံစည္ႀကိဳးစား ေဆာင္ရြက္လာခဲ့ၾကသည္။ ဤတြင္ မူဝါဒခ်မွတ္၍ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ျခင္း ျဖင့္ျပသနာမ်ား ေျပလည္ေစျခင္းသည္ အထိေရာက္ဆုံးျဖစ္ေၾကာင္း ပညာရွင္တို႕ သတ္မွတ္လာ ၾကသည္။  ထို႕ေၾကာင့္လည္း မူဝါဒခ်မွတ္ အေကာင္အထည္ ေဖာ္ျခင္းျဖင့္ ျပသနာမ်ား ေျပလည္ေစျခင္း ပညာရပ္မ်ားကို ဘြဲ႔လြန္သကၠသိုလ္မ်ား အထိပင္သင္ၾကားေစခဲ့ပါသည္။ တိုးတက္ေသာနိုင္ဂံမ်ားတြင္  မူဝါဒခ်မွတ္ အေကာင္ အထည္ေဖာ္ျခင္းကို စနစ္တက်သင္ယူထားေသာ ပညာရွင္မ်ားမွ မ်ားစြာအေထာက္အကူ ေပးနိုင္သည္ကို ေတြ႔ျမင္ၾကရသည္။   ထိုသို႕မူဝါဒခ်မွတ္ရာတြင္ ေအာက္ပါအခ်က္မ်ားသည္ အေရးၾကီးေသာ အေျခခံမ်ား ျဖစ္ေၾကာင္းပညာရွင္တို႕လက္ခံခဲ့ၾကပါသည္။

Policy: generalized approaches or strategies for solving a particular problem.
အေျခခံမူ။ ျပသနာတစ္ရပ္ကိုေျဖရွင္းရန္ ေယဘူယ်က်က်ခ်ည္းကပ္မွူ႕(သို႕)မဟာဗ်ူဟာမ်ား၊
Program: specific measures designed to carry out a policies.
အစီအစဥ္။ မူဝါဒတစ္ရပ္ကို အေကာင္အထည္ေဖာ္ရန္လုပ္ေဆာင္ ထားသည့္ေဆာင္ရြက္ခ်က္အစီအစဥ္၊
Project: a temporary endeavor undertaken to achieve  a particular aim.
 စီမံခ်က္။ တစုံတရာေသာရည္ရြယ္ခ်က္တစ္ရပ္ကိုျဖည့္ဆည္းဖို႕ယာရည္ဖြဲ့စည္းေဆာင္ရြက္ခ်က္၊

              မူဝါဒဟူသည္ျပသနာကိုရွင္းလင္းရန္ မဟာဗ်ူဟာသုံးျခင္းတည္း။ ျပသနာတခုကိုမူဝါဒသုံး၍ ေအာင္ ျမင္ေအာင္ ေျဖရွင္းရာတြင္ လက္ေတြ႔လုပ္ငန္းစဥ္ထဲပါေရးသည္ အဓိကက်ေပသည္။ မိမိတင္ျပေသာ ျပသနာ လက္ေတြ႔ ျဖစ္ေပၚမလာျခင္းသည္ လက္ေတြ႔အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနသည့္ စာရင္းထဲ မေရာက္၍ ပင္တည္း။ လူဟူသည္ယုံၾကည္ခ်က္အမ်ိုဳးမ်ိုဳး ရွိတက္ၾကသကဲ့သို႕သူယုံၾကည္သည့္အတိုင္း ျပသနာကို အဓိပၸယ္ ေကာက္ တက္ၾကေသာေၾကာင့္ အျမင္ျခင္း ကြာဟမွူမ်ားရွိလာနိုင္ပါသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ ျပသနာတင္ျပရာတြင္ ေထာင့္ေစ့ ရန္လိုအပ္ပါသည္။

                   မူဝါဒကိုေပါင္းစပ္ဖြဲ႔စည္းရာတြင္လူပုဂိၢဳယ္္အမ်ိုဳးမ်ိုဳး အုပ္စုအမ်ိုဳးမ်ိုဳးုပါနိုင္ရန္ ႏွင့္ ၎တို႕၏ အက်ိုးစီးပြား တန္ဘိုးမ်ား ပါနိုင္ရန္ေပါင္းစပ္ဖြဲ႔စည္းရေလသည္။ ထိုအခါမိမိႏွင့္ဆန္႕က်င္ဖက္ ျဖစ္ေနသူမ်ား ကိုလည္း မူဝါဒဖြဲ႔စည္းရာမွာပါဝင္ေစျပီး သူတိုရဲ့တန္ဘိုးမ်ားကိုလည္း ထည့္တြင္းစဥ္းစားရသည္။ အလုပ္ လုပ္ရာတြင္လည္း မိမိတန္ဘိုးမွခြာ၍လုပ္ေဆာင္ရ၏။ ျပသနာေျဖရွင္းနိုင္မည့္နည္းလမ္းမ်ားကို ေထာင့္ အမ်ိုဳးမ်ိုဳးတန္ဘိုးအမ်ိုးမ်ိုးမွၾကည့္၍ ေျဖရွင္းမွသာလက္ေတြ႔က်ျပီး ျဖစ္နိုင္ေျခရွိပါသည္။

                   မူဝါဒကိုေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ျပီးသည့္တိုင္ေအာင္ ထိုဝါဒ၏ ထိေရာက္မွူ႕ရလဒ္အတိုင္းအတာ ႏွင့္တြက္ေျခကိုက္မွူ႕  ျဖစ္နိုင္ေျခႏွင့္ လက္ေတြ့အေကာင္အထည္ ေဖာ္နိုင္သည့္အလားအလာရွိနိုင္မရွိနိုင္ မွတ္ ေက်ာက္မ်ားခ်၍ မူဝါဒကို ေျပာင္းသင့္ကေျပာင္းရန္၊ ျပင္သင့္ကျပင္နိုင္ရန္ စိတ္အေျခခံမ်ား ထားရွိရပါမည္။ မူဝါဒေကာင္းတခုျဖစ္ဖို႕ရာသည္ ခ်မွတ္ထားသည့္မူဝါဒအေပၚ မွန္ကန္ေသာအကဲျဖတ္မွူ႕ အေလ့အထ ရွိဖို႕ လည္း လိုအပ္၏။ ထိုအေလ့အထႏွင့္ပါတ္သက္ျပီးစာေရးဆရာ Campbell က `ကိုယ္နဲ့မတူ အမ်ိုဳးမ်ိုဳး ကြဲျပားေပမဲ့ သက္ဆိုင္သူေတြ ပါဝင္ခြင့္ျပုတာ၊ ပူးေပါင္းတာဝန္ယူတာ ႏွိမ့္ခ်ျပီး ကိုယ့္ကိုကိုယ္ ေဝဖန္တက္တာ၊ ရိုးသားျပီးအမွန္တရားကိုရွာေဖြတာ၊ အလားအလာနဲ့ေရွ့ကို ၾကည့္တက္တာ၊  မွ်တတာ၊ ပြင့္လင္းတာ၊  က်င့္ဝတ္နဲ့ ေလ်ာ္ညီစြာလုပ္ေဆာင္တက္တာ၊ ဒီမိုကေရစီနည္းလမ္းက်တာေတြဟာ ထိေရာက္တဲ့အေလ့အထ ေကာင္းေတြ ပါပဲ’ ဟုဆိုေလသည္။

                   အုပ္စုမ်ားနဲ့လူ႕အဖြဲ႕အစည္းမ်ားတြင္ လူတို႕အျပန္အလွန္သက္ေရာက္အက်ိုဳးျပဳမူဆက္ဆံပုံႏွင့္ လူ႕အဖြဲ့အစည္း မ်ားမွာ ဆက္စပ္ေနေလ့ရွိေသာေၾကာင့္ လူတို႕၏ အက်ဳးိစီးပြား ယုံၾကည္မွူ႕ သစၥာရွိမွူ႕တို႕ ပါဝင္ ေနတက္ပါသည္။ လူ႕အဖြဲ့အစည္းသည္ တစ္ဦးျခင္းအေနအထား ေပၚသတ္မွတ္ျပ ဌာန္းသကဲ့သို႕ လူ တစ္ဦး ျခင္းကလည္း လူ႕အဖြဲ့အစည္းအေနအထားကို သတ္မွတ္ျပဌာန္းတက္ပါသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ျပသနာမ်ား လုပ္ငန္း မ်ားကို လုပ္ေဆာင္ရာတြင္ မိမိ၏သီးျခားအျမင္ကို ေဖာ္မျပေတာ့ပဲ အမ်ားႏွင့္အတူ ေမွးလိုက္စဥ္းစား ေလေတာ့ ၏။ အထူးသျဖင့္ ဦးေဆာင္ပုံသည္  ညြန္ၾကား ဦးေဆာင္ပုံမ်ဳိးျဖစ္လ်င္ ထိုဦးေဆာင္မွူ႕ေအာက္မွ အုပ္စုသည္ ေမွးလိုက္စဥ္းစားျခင္း၊  အုပ္စုအတိုင္းစဥ္းစားျခင္းမ်ဳးိ လႊမ္းမိုးေနတက္ပါသည္။ ေခါင္းေဆာင္၏ အရွိန္ ဩဇာ ၾကီးမားေနလ်င္လည္းထို႕အတူပင္တည္း။ ထိုအခါဆုံးျဖတ္ခ်က္မ်ားမွာ သမရိုးက်ပုံစံမ်ားသာ ထြက္လာ တက္ျပီး ထိုတို႕ေသာအုပ္စု  သေဘာသဘာဝမ်ားေၾကာင့္ ေျပာင္းလဲမွူ႕မ်ားေႏွးသြားတက္ေလသည္။

                   “မူဝါဒျဖစ္စဥ္ကို ထိထိေရာက္ေရာက္ နားလယ္ဖို႕လုပ္ေဆာင္ဖို႕အတြက္ ယုံမွတ္အစြဲကို ၾကည့္ျမင္တက္ျခင္းသည္ ေသာ့ခ်က္ျဖစ္သည္” ဟု  Yale University မွထုပ္ေသာ “The Policy Process”  by Tim W Clark မွဆို၏။ လူတို႕ဆုံးျဖတ္ပုံ တုန္ျပန္ပုံ အလိုလိုစိတ္မွာသိပုံ ဆင္ျခင္ပုံမ်ား သည္ ယုံမွတ္အစြဲမွ လာျခင္းျဖစ္၏။ ေခတ္တို႕တေျဖးေျဖး ေျပာင္းလာသည္ႏွင့္အမွ် ယုံမွတ္အစြဲအသစ္မ်ား ျဖစ္တည္လာျပီး အေဟာင္း မ်ားႏွင့္ရင္ဆိုင္ရကာတင္းမာမွူ႕မ်ား ရွိလာတက္ေလသည္။ မူဝါဒသိပံၸပညာရွင္တို႕က ”လူဟာ အက်ိုးအမ်ားဆုံး ျဖစ္မယ္လို႕သူတို႕သိျမင္နိုင္တဲ့နည္းလမ္းေတြနဲ့သာလုပ္ကိုင္ခ်င္ၾကတယ္” လို႕ဆိုုၾကျပီး။ “လူ ့ အျပုအျပုအမူမွာ ၾကိုတင္ ျပဌာန္းထားသလို လုပ္တာမ်ိုးလည္းမဟုတ္၊  ၾကုံသလို လုပ္တာမ်ိုး လည္းမဟုတ္၊ လုပ္ တိုင္း က်ဳိးေၾကာင္း ဆင္ျခင္ျပီး လုပ္တာမ်ိုးလည္းမဟုတ္၊ သူ ့ ပင္ကိုယ္သဘာဝႏွင့္ ပတ္ ဝင္းက်င္မွ လွ႔ုံေဆာ္ ျခင္းအေပၚ အေျခခံျပီးလူက ေရြးခ်ယ္ျပုမူတာျဖစ္တယ္” ဟုလည္းဆိုၾကသည္။  ထိုသို႕ေရြးခ်ယ္ရာ တြင္ မိမိ သိျမင္သလိုေရြးခ်ယ္ေသာေၾကာင့္ လူတို႕သိျမင္မွူ႕သည္အဓိကက်လွ၏။ လူဟူသည္ မိမိျမင္ ခ်င္သည္ ကို ေရြးခ်ယ္ အာရုံစိုက္တက္ေသာ သေဘာသဘာဝ ရွိေသာေၾကာင့္  မိမိနားလယ္ သိရွိပုံႏွင့္ ျပင္ပ ေလာက တည္ရွိ ပုံသည္ လြဲေခ်ာ္ ေနနိုင္ပါသည္။ ထို႕ေၾကာင့္ မိမိသိျမင္ပုံအျပင္ အျခားလူမ်ား၏ သိျမင္ပုံ ကိုလည္း ေျခရာ ေကာက္တတ္ ဖို႕လိုအပ္ပါသည္။ လူႏွင့္အဖြဲ့အစည္းတို႕သည္ အတၲဘာဝအေပၚ အေျခခံ ေသာေၾကာင့္ ၎တို႕ သိျမင္ပုံကိုေျခရာခံရာတြင္ ့ထိုသူတို႕ေျပာဆိုျပုမူပုံႏွင့္  အစီအစဥ္ကို ၾကည့္ျခင္း အားျဖင့္ ခန္႕မွန္း နားလယ္ နိုင္ ပါသည္။ တခ်ိုဳ႕မွာ ငါ့အဖြဲ့ငါ့ေဒသ အစရွိေသာ က်င္းေျမာင္းသည့္ အယူအဆ အစြဲႏွင့္ တိမ္းညြတ္ျပီး ေၾကာင္းက်ိုး ဆင္ျခင္တက္ၾကေလသည္။ “ထိုက်င္းေျမာင္းတဲ့ အယူအဆ ေရာဂါဟာ ျပသနာကို ပူးေပါင္းေျဖရွင္းရာမွာ တိုး တက္မွူ႕မရနိုင္ေအာင္ အတားအဆီးျဖစ္ေနတက္တယ္” လို႕ မူဝါဒပညာရွင္ မ်ားက ဆိုေလ့ရွိၾကသည္။

                   အခ်ုဳတ္အားျဖင့္ဆိုရေသာ္ မူဝါဒျဖင့္ျပသနာကိုေျဖရွင္းရာတြင္ မိမိတည္ေဆာက္ထားသည့္ မူဝါဒကို က်ပ္မတ္ ထိမ္းသိမ္းယုံပင္မက မိမိမူဝါဒကို အကဲျဖတ္စစ္ေဆး၍ ျပူျပင္ေျပာင္းလဲသင့္က ေျပာင္းလဲ ရပါမည္။ အဖြဲ့အစည္းမ်ားနိုင္ဂံမ်ားတိုးတက္ရျခင္းသည္ ခ်မွတ္ထားေသာ မူဝါဒမ်ားကို အျမဲေလ့လာ သုံးသပ္ ေသာ အေလ့အထရွိျပီး အတၲ ဝါဒကို ကင္းနိုင္သမွ်ကင္းေအာင္အျမင္က်ယ္စြာ ၾကိုးစားေနထိုင္ၾကေသာေၾကာင့့္ ပင္ျဖစ္ေပေတာ့သည္။      ။

(စာေရးဆရာ Dr. တင္ေမာင္သန္း၏ ‘လူႏွင့္မူ’ ကိုကိုးကားပါသည္)